Jozefgemeenschap

Bezinning

Overweging Vredeszondag, 17 september

17 september 2017 | Archief 2017

Eerste lezing: Stel je voor! (uit de liturgiekrant van Pax)
Evangelielezing: Mattheus 18: 21-35

Jezus spreekt in het Evangelie van vandaag over vergeving. In de gelijkenis die hij vertelt, maakt hij duidelijk dat zoals God de mensen steeds opnieuw vergeeft, de mensen ook elkaar dienen te vergeven. De dienaar die voor de koning werd gebracht, had een schuld van 10.000 talenten, een gigantische schuld die hij nooit zou kunnen terugbetalen. ‘Zo staat de mens tegenover God,’ zegt Jezus. Wij zijn, zo denkt u misschien, toch niet als die dienaar die zo’n grote schuld had?
Ja en nee, lijkt mij. Wij zijn zoals wij hier bij elkaar zijn, goede mensen – de een wat aardiger dan de ander misschien, de een wat behulpzamer dan de ander, de een wat meer bereid ergens over heen te stappen dan de ander, maar toch aardige mensen.. dus nee, wij zijn niet die mensen met zo’n enorme schuld.
Maar als wij verder kijken en zien wat er in de wereld gebeurt: de ongelijke verdeling van de rijkdommen van deze aarde, de slechte omstandigheden waaronder velen leven, de mensen die vluchten voor geweld en oorlog en de natuur die vervuild en uitgeput raakt.. Dat is niet onze persoonlijke schuld, maar wij maken wel deel uit van deze wereld en van de structuren die deze situatie in stand houden. Ik weet niet goed wat wij eraan zouden kunnen doen, maar de vraag die daaraan voorafgaat is: wíllen we er iets aan doen, willen we dat écht?

(uit Liturgiekrant 2017, Pax)

Als God ziet wat wij mensen van deze wereld gemaakt hebben, moeten wij dan niet erkennen dat wij ernstig tekortgeschoten zijn? Hebben wij niet de opdracht om deze aarde goed te beheren en te bewaren?
Jezus zegt ons vandaag: God vergeeft jullie keer op keer en steeds opnieuw geeft Hij jullie kansen om het anders, beter te doen. Zoals God jullie vergeeft, zo moeten jullie ook de ander vergeven die jullie kwaad heeft gedaan. We bidden het ook elke keer als wij het Onze Vader bidden: ‘vergeef ons onze schuld, zoals ook wij aan anderen hun schuld vergeven.’
Het is een thema dat bij Jezus steeds terugkomt: vergeven. Niet één keer, maar zeventig maal zeven maal, zoals Petrus te horen krijgt.

Vergeven, ja, iedereen kan soms een keer een misstap maken, maar zeventig maal zeven maal?! Dat roept direct een reactie op: ‘Ja, maar dan kan die ander maar steeds doorgaan, sorry zeggen en gewoon weer hetzelfde doen. Soms moet je toch grenzen stellen? Je hoeft toch niet over je heen te laten lopen?’
Het gaat in tegen ons gevoel van rechtvaardigheid. Het is een tegendraadse boodschap die Jezus ons hier brengt. Zijn boodschap is schokkend, voor de mensen van toen en voor ons net zo goed.
Jezus heeft maar vrij kort zijn boodschap kunnen uitdragen en dat is jammer, want anders hadden zijn leerlingen kunnen vragen: wat bedoelt u precies? Is het wel eerlijk tegenover de benadeelde? In welke situatie wel en in welke situatie niet?
Helaas, we weten niet wat Jezus daarop geantwoord zou hebben, we moeten het doen met deze woorden en wat we van verder van Jezus weten. Hij spreekt over een God van genade, een barmhartige God, een God die zijn mensen keer op keer vergeeft en hen steeds weer nieuwe kansen geeft. Én die God, zo zegt hij vandaag, vraagt van jullie om hetzelfde te doen.

Jezus was er diep van overtuigd dat je kwaad niet met kwaad moet vergelden, want dan wordt het kwaad, alleen maar in stand gehouden. De spiraal van het kwaad wordt alleen verbroken door vergeving. En liefde. Jezus zegt ons immers: ‘Heb uw naaste lief’ en dat niet alleen, maar ook: ‘Heb uw vijanden lief.’
Dat is niet gemakkelijk en wij hebben onze handen er vol aan, als het mis is gegaan tussen mij en die ander.

Vandaag is het vredeszondag en gaat het over vrede tussen groepen, tussen volken. In de vredeskrant vindt u initiatieven van mensen die de kloof tussen groepen willen overbruggen, zoals Nasreen Hamo Naif, een Yezidivrouw uit Sinjar, zoals Olena in Oekraïne en bisschop Taban in Zuid- Soedan. Het zijn hoopvolle verhalen. Deze mensen verdienen onze steun.

We horen minder over dit soort initiatieven dan over wat er niet goed gaat. Ze lijken soms ook zo onbetekenend als je het afzet tegen de verschrikkingen van oorlog en geweld, waar we veel meer over horen.
En ja, er is ook veel om je zorgen over te maken. De afgelopen maanden liepen de spanningen tussen Noord-Korea en de V.S. steeds verder op. Twee onvoorspelbare leiders en beiden beschikken over kernwapens…
Hebben de woorden van Jezus enige betekenis als we het hebben over dit conflict, als het gaat over kernwapens??

De eerste kernwapens zijn gebruikt aan het eind van de 2e Wereldoorlog. De Amerikanen lieten hun bommen vallen op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki. De meningen zijn verdeeld. Er zijn mensen die zeggen dat had men nooit mogen doen. Er stierven 250.000 mensen en stralingsziekte en kanker maakten velen ernstig ziek. Anderen zijn van mening dat het nodig was. Door deze bombardementen capituleerde Japan en anders had de oorlog langer geduurd.
Hoe dat ook zij, het was het begin van de ontwikkeling van meer en meer kernwapens. In onze wereld liggen 15.000 (!) kernwapens opgeslagen en 2000 staan op scherp. Ook in Nederland liggen kernwapens. Op vliegbasis Volkel liggen er 22. De Tweede Kamer heeft verschillende moties ingediend om Amerika te vragen de wapens weg te halen en te ontmantelen, maar de regering heeft tot dusver de moties niet uitgevoerd.
De bommen die nu ontwikkeld worden zijn nog veel krachtiger dan de bommen die op Hiroshima en Nagasaki vielen.

Het lijkt een ontwikkeling die niet te stoppen is. Het vraagt een sterke verbeeldingskracht om te geloven dat je hier wel iets tegen kunt doen en dat het werkelijkheid wordt: een kernwapenvrije wereld, de kernwapens de wereld uit.

Kun je als gelovig mens instemmen met het gebruik van kernwapens? Ik ben ervan overtuigd dat dat niet kan. God is de Schepper van onze wereld. Hoe zouden we ons kunnen verantwoorden t.o. Hem als we grote delen van de aarde verwoesten?
Voor God is elke mens kostbaar. Hoe zouden we ons kunnen verantwoorden tegenover Hem als met deze wapens zoveel mensen op zo’n gruwelijke manier worden omgebracht?

In de krant van afgelopen maandag stond een In memoriam van Sumiteru Taniguchi. Toen de bom viel op Nagasaki, was hij 16 en hij bracht post rond. Hij vloog met zijn fiets vele meters door de lucht en toen hij weer bijkwam, zag hij dat de meeste huizen in de straat waren weggevaagd. De kinderen die juist nog in de straat hadden gespeeld, lagen dood tussen het puin. Hij voelde niets en bloedde niet. ‘Heb ik even geluk gehad!’ dacht Taniguchi. Alleen zat zijn shirt wat verfomfaaid om zijn rug, maar toen hij het recht wilde trekken, voelde hij een slijmerige substantie. De bom had de huid van zijn rug en arm gestroopt. Samen met de andere slachtoffers werd hij op een heuvel neergelegd. De volgende ochtend was hij de enige die nog leefde. En die bleef leven, tot verbazing van de artsen en tot ontzetting van hemzelf. ‘Laat me sterven,’ riep hij als hij bij bewustzijn was. 3½ jaar moest hij op zijn buik liggen en heel zijn leven leed hij gruwelijke pijnen. Samen met andere hibakusha, overlevenden van de bom, demonstreerde hij keer op keer tegen kernwapens. Hij sprak ook in de VN. ‘Kernwapens en menselijk leven gaan niet samen,’ zo betoogde hij. Met het uitsterven van de hibakusha zou, zo vreesde hij, niemand de wereld daar nog op kunnen wijzen.

Zal er ooit een kernwapenvrije wereld komen? Lange tijd waren kernwapens niet verboden, maar er is door mensen en organisaties hard en lang gewerkt om tot een verbod te komen. Eerder is het gelukt om bepaalde wapens te verbieden, dat zijn m.n. wapens die geen onderscheid maken tussen militairen en burgers. Zo is er een verbod gekomen op het gebruik van chemische en biologische wapens, een verbod op landmijnen en een verbod op clustermunitie. Weliswaar zijn er landen die die verdragen niet hebben ondertekend, maar het heeft toch het gebruik van deze wapens teruggedrongen en de niet-ondertekenaars een slechte naam bezorgd. Het laatste massavernietigingswapen dat nog niet illegaal was, de kernbom, is nu verboden. Op 7 juni van dit jaar is er in New York een internationaal verdrag ondertekend, in aanwezigheid van een groot aantal staten, ngo’s en overlevenden van de bom op Hiroshima. De 124 staten stemden voor, op één land na en dat was, beschamend genoeg, Nederland?! Aansluiting is nog mogelijk en zal onze nieuwe regering dit verdrag alsnog ondertekenen?
Het verdrag verbiedt het in bezit hebben van kernwapens, het ontwikkelen daarvan, laat staan het gebruik ervan. Het is een duidelijk signaal aan de negen landen die op dit moment kernwapens hebben om ernst te maken met ontmanteling.
Zal dat effect hebben? Misschien wel, misschien niet, maar er is nog een manier om invloed uit te oefenen. Er gaat heel veel geld om in de wapenindustrie. Als een fractie van het geld dat daaraan gespendeerd wordt, zou worden uitgegeven aan onderwijs, dan zouden alle kinderen in de wereld naar school kunnen! Elk jaar doet Pax onderzoek naar investeringen in de productie, de opslag en het ontwikkelen van kernwapens. Dat rapport ‘don’t bank on the bomb’ geeft de namen van banken en pensioenfondsen die hierin investeren en ook de namen van de banken die deze investeringen uitsluiten. Misschien kunnen we in dit rapport vinden of de bank waar wij ons geld hebben, wel of niet investeert in wapens?

Terug naar het Evangelie van vandaag. Daarin staat het begrip vergeving centraal. Een belangrijk begrip in ons geloof. Vergeving kan in onze wereld niet gemist worden, maar het woord vergeving kan ons soms ook belemmeren. Want hoe zit dat dan: de een vergeeft en de ander wordt vergeven? Wie heeft schuld aan deze situatie, in dat conflict? Als je in die vragen blijft steken, helpt het ons niet verder. Het gaat erom dat we het verleden achter ons kunnen laten. Nu doet dat ons gevoel van rechtvaardigheid meer dan eens geweld aan en het mag dan ook nooit zomaar en zonder oog voor het leed dat is toegebracht. Het gaat erom dat we het verleden achter ons laten en dat daardoor een nieuw begin mogelijk is en dat de spiraal van kwaad, van geweld doorbroken kan worden. Er ontstaan nieuwe mogelijkheden, er liggen nieuwe wegen open die we met creativiteit, vindingrijkheid en vasthoudendheid moeten gaan, zodat we met elkaar verder kunnen. Dat betreft ons samenleven in onze eigen omgeving, maar ook het samenleven tussen groepen en volken.
De mensen van Pax, de vredesbeweging en hun partners in conflictgebieden beseffen dat. Zij werken aan een wereld waarin wapens aan banden worden gelegd en zij zoeken naar oplossing van conflicten, niet door geweld, maar door diplomatie en op tal van andere manieren. Zij werken aan een wereld waarin mensen elkaar niet langer als vijanden zien, maar als mensen zoals zijzelf.

En wij? Jezus ging ons voor op de weg van de vrede, een moeilijke weg. Een weg van liefde voor onze naasten èn onze vijanden, een weg van vergeving en verzoening.

 

– Durft u Hem op die weg te volgen?
– Kunt u vergeven? Kunt u het verleden laten rusten omwille van een samen verder gaan?
– Gelooft u dat vrede mogelijk is?
– Ieder kan bijdragen aan meer vrede in onze wereld. Bent u daartoe bereid?

H. van Schalkwijk

 

Wat kun je doen voor de vrede?
– Een taal spreken die verbindt en geen taal van wij en zij
– Mensen, afkomstig uit verschillende groepen bij elkaar brengen: samen muziek maken, samen koken en eten etc.
– Een walk of peace organiseren in de Vredesweek
– Donateur worden van de vredesbeweging Pax
– Een vredesduifje sturen als bemoediging naar mensen die zich inzetten voor vrede, in Nederland of in conflict gebieden
(kan ook digitaal via de site van Pax)
– Deelnemen aan Action Alert van Pax
– Nagaan of jouw bank of pensioenfonds investeert in wapenproducenten
– Voor meer informatie: zie de Vredeskrant en de site van Pax www.paxvoorvrede.nl