Jozefgemeenschap

Bezinning

Overweging gehouden op 16 september, Vredeszondag

16 september 2018 | Bezinning Jozefgemeenschap, Jozefgemeenschap

Eerste lezing: Psalm 153 door Enis Odaci
Tweede lezing: Marcus 8: 27-35

 

Het thema van deze vredeszondag is ‘Generaties voor vrede’. In ons midden zijn meerdere parochianen die de oorlog als kind hebben meegemaakt en ons verhalen zouden kunnen vertellen over hoe het toen was. De een herinnert zich de vliegtuigen die  ’s nachts overvlogen op weg naar Duitsland om daar hun bommen te laten vallen. Bij een ander waren mensen ondergedoken, maar daar werd niet over gepraat en ook als kind wist je dat je daarover niets mocht vertellen aan anderen. Bij een derde moest het gezin weg uit de boerderij, want de Duitsers zetten het land onder water om de geallieerden tegen te houden. Ook hun boerderij kwam onder water te staan en na terugkeer moesten zijn ouders helemaal opnieuw beginnen. Een vierde heeft als jongen in een Jappenkamp gezeten. De Japanse bezetters waren vaak wreed en hij kan de slagen van toen nog voelen. Een vijfde had een vader die bij de NSB was. Voor haar was de ellende met het einde van de oorlog nog niet voorbij, nog lang niet.
   Er zijn ook mensen die op scholen aan de kinderen vertellen over de oorlog en wat ze toen hebben meegemaakt, soms ook over hun tijd dat ze in een concentratiekamp hebben gezeten. Zo worden verhalen over de oorlog doorverteld aan de jongere generatie.

De jongere generatie kan van die verhalen leren, maar de ouderen kunnen ook van de jongeren leren.  In februari 2018 was er in Amerika, in Florida, een schietpartij op een middelbare school. Nicolaas Cruz, 19 jaar oud, schoot 17 mensen dood. Het was niet de eerste schietpartij. 19 jaar geleden was er de schietpartij op de Columbine Highschool en sindsdien zijn er veel meer schietpartijen geweest. Elke keer als er zoiets gebeurt, wordt er gesproken over aanpassing van de wapenwet, maar het blijft bij woorden. De wapenlobby is erg machtig en verder hechten veel Amerikanen aan hun recht om een wapen te bezitten. Het is een recht dat zelfs verankerd is in de grondwet.

Enis Odaci

Deze keer zijn het de jongeren die in verzet komen. Ze organiseren een ‘mars voor het leven’ in Washington. De politici zeggen elke keer dat ze met hun gedachten en gebeden bij de slachtoffers zijn, maar voor de jongeren is dat niet genoeg. Duizenden jongeren scanderen ‘schaam je! schaam je!’ omdat de politici er maar niet in slagen om het bezit van wapens aan regels te binden.
Gemiddeld 1x per week is er in Amerika een schietpartij op een school waarbij vier of meer slachtoffers vallen. Veel Amerikanen willen wel een strengere wapenwetgeving, maar in het Congres lopen alle voorstellen stuk op de onwil van mn. de Republikeinen. Zij ontvangen veel geld van de wapenlobby.
De jongeren leggen zich er niet bij neer. Behalve de mars,  organiseerden ze ook stakingen op scholen. Je mag hopen dat wanneer de generaties zich hier samen sterk voor maken, dat er iets gedaan wordt tegen al dat wapengeweld! Automatische wapens zijn verboden, misschien kan een volgende stap het verbod op half-automatische wapens zijn?

Van Amerika wil ik naar Europa en wel naar het voormalige Joegoslavië. In de krant van Pax staat een verhaal over Vanja. Vanja is 45 jaar, is getrouwd en heeft twee kinderen. Ze vindt het haar taak om vrede door te geven. Ze woont en werkt in Sebrenica, de plaats waar op 11 juli 1995 Bosnisch-Servische eenheden o.l.v. generaal Ratko Mladic de stad binnentrokken en niet veel later bijna 8000 moslimmannen en –jongens vermoordden. Ieder jaar als die 11e juli wordt herdacht lopen de spanningen weer op. Er is nog veel pijn, bij de vrouwen van Sebrenica van wie de mannen, vaders, broers, zonen zijn vermoord. Maar er is ook de pijn van de Servische vrouwen en mannen die verdreven werden uit hun dorpen. Er is de pijn van hen die moeten leven met de gruweldaden die hun landgenoten hebben aangericht. Of van hen die indertijd aan het moorden hebben meegedaan, maar dat nog altijd ontkennen.

Vanja was 18 toen de oorlog uitbrak. Ze dacht net als de meeste mensen uit het dorp dat de oorlog snel voorbij zou zijn. Ze kon zich niet voorstellen dat jarenlange relaties met vrienden, buren en collega’s, zomaar verbroken zouden worden; dat mensen elkaar zomaar konden haten, doden en vernietigen. 
Maar dat gebeurde wel en het geweld en de oorlog stopte niet. Na drie jaar moest ze vluchten met haar man en haar zoontje van één. Toen de oorlog voorbij was, sprak niemand meer over wat er gebeurd was. De kinderen leren zelfs nu nog op school niets over de genocide die er heeft plaatsgevonden.

Vanja

Toen Vanja ouder werd, drong het tot haar door hoeveel verdriet mensen hadden doorgemaakt en ze besloot haar leven te wijden aan vrede. Zolang er niet over de oorlog gesproken wordt, blijven onderhuids de spanningen tussen de verschillende groepen. Het is belangrijk dat mensen van elkaar horen wat de oorlog met hen gedaan heeft. Vanja werkt bij het programma van Pax ‘omgaan met het verleden’. Mensen kunnen hun verhalen vertellen. Het verhaal van de Servische christenen is anders dan van de moslims, dat van de oudere generatie anders dan van de jongere generatie. Verhalen van pijn, onmacht en verdriet worden gedeeld, maar ook worden verhalen verteld van hoop, moed en nieuwe toekomst. Het is belangrijk om elkaar te vertellen wat de oorlog in je leven heeft aangericht, maar het is ook belangrijk om samen dingen te dóen.
Daarom is de vereniging Sara Sebrenica opgericht, een vereniging die activiteiten organiseert met zowel moslims als christenen. Vanja is een van de leidende vrouwen in de organisatie. Zo is er een vrijwilligersdienst, want veel oudere vrouwen wonen alleen en die kunnen wel een beetje hulp gebruiken. Ook hebben ze een jeugdraad opgericht die met opruimacties ervoor zorgt dat de omgeving weer mooi wordt. Het belangrijkste aspect is dat ze de acties sámen doen. En zo gaan moslims en christenen, ouderen en jongeren samen de moeilijke weg van de vrede.

Gaan we nu naar het Evangelie van vandaag. Jezus is met zijn leerlingen op weg naar Jeruzalem. Eerst is hij door Galilea getrokken en daar heeft hij grote indruk gemaakt op de mensen.
Omdat hij veel zieken heeft genezen, bijzondere tekenen heeft gedaan, omdat hij zo meeslepend kan vertellen over het koninkrijk van God. Petrus, Andreas, Jacobus, Johannes en de andere leerlingen begrijpen vaak niet wat Jezus voor ogen staat, maar dat hij een bijzonder mens is en dat hij een missie heeft, dat beseffen ze heel goed. Als Jezus hen dan ook vraagt: ‘Wie zeggen jullie dat ik ben?’  dan antwoordt Petrus zonder aarzelen: ‘U bent de Messias!’ Direct daarop blijkt ook dat hij niet beseft wat dat inhoudt: Messias zijn. Als Jezus erover spreekt dat hij moet lijden, begint Petrus dringend op hem in te praten dat ze, als het gevaarlijk is in Jeruzalem, daar niet naar toe moeten gaan, maar Jezus wijst hem scherp terecht: ‘jouw gedachten zijn niet Gods gedachten.’ Vervolgens maakt hij zijn leerlingen en ook al de mensen die naar hem zijn komen luisteren, duidelijk dat wie hem wil volgen, geen gemakkelijke weg voor zich heeft. Dat wie hem volgt, moeilijkheden te wachten staan, soms ook lijden en dat het je zelfs je leven kan kosten. Jezus wil het Koninkrijk van God niet met geweld dichterbij brengen, maar hij wil de weg van de vrede gaan.

Wie, zoals Jezus, kiest voor vrede, wie ervoor kiest om zich te verzetten tegen wapengeweld, zoals de jongeren in Florida, die moet beseffen dat het niet gemakkelijk is, dat het doorzettingsvermogen vraagt, dat je in deze tijd haatmails kunt verwachten, bedreigingen misschien ook.
Vanja uit Sebrenica weet hoe diep de oorlog mensen heeft verwond en dat ver na de oorlog spanningen weer kunnen oplaaien. Het vraagt een lange adem om te werken aan vrede, aan verzoening tussen mensen die door de oorlog vijanden zijn geworden.

Als we vandaag spreken over vrede en oorlog, dan moeten we ook spreken over de mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld. In 2015 kwam er een ongekende stroom vluchtelingen naar Europa. In Duitsland stelde kanselier Merkel dat Duitsland eerder grote problemen het hoofd had geboden. ‘Wir schaffen das,’ zei ze. Velen waren het niet met haar eens. Mensen die niets van de vluchtelingen moesten hebben, riepen dat Duitsland niet langer Duitsland zou blijven, want ‘ze hebben andere opvattingen dan wij, bv. als het gaat over homo’s, over vrouwen. Ze pikken onze huizen en onze banen in.’ Argumenten die je hier ook hoort.
In Chemnitz waren een paar weken terug grote demonstraties tegen vluchtelingen. Er kwamen ook tegendemonstranten en het ging er heftig aan toe. Het maakt duidelijk dat veel mensen grote moeite hebben met de komst van zoveel vluchtelingen.
   Het kan ook anders. Op het journaal was te zien hoe elders in Duitsland vluchtelingen direct de gelegenheid kregen de taal te leren en om een vakopleiding te volgen. De directeur van het bedrijf was blij met hen, want hij kon geen Duitse werknemers vinden en met de inzet van de vluchtelingen kon hij zijn bedrijf toch voortzetten. 

Hoe kijk je? Welke oplossingen zoek je voor de problemen die er zijn? Dat er problemen ontstaan als er mensen vanuit een andere cultuur en met een andere godsdienst in grote getale naar hier komen, is begrijpelijk, maar hoe stel je je op?
‘Wie mij wil volgen,’ zegt Jezus, ‘moet met zichzelf breken en zijn kruis op zich nemen. En wie zijn leven wil redden, zal het verliezen.’ Wie Jezus wil volgen, moet niet zijn eigen belangen willen veilig stellen, maar zoeken naar hoe we in vrede met elkaar kunnen leven. De eerste stap is dat we ons niet afsluiten voor de ander, maar erkennen dat de ander een mens is zoals wij. Daarmee zijn de problemen niet opgelost, want we zullen op onze weg naar een vreedzaam samenleven nog de nodige obstakels tegen komen. Niet voor niets spreekt Jezus over je kruis op je nemen. We zullen gaandeweg moeten ontdekken hoe dat kan: samenleven met mensen die vanuit een andere cultuur komen, andere opvattingen hebben etc. Misschien kan de jongere generatie de ouderen helpen. Zij groeien op in een multiculturele samenleving. Zij lopen vaak stage in het buitenland, werken daar, ontmoeten tijdens hun opleiding, op hun werk, in hun vriendenkring mensen uit heel verschillende landen.

Madonna del Mare Nostrum – Hansa (Hans Versteeg)

Ik wil u een afbeelding laten zien van een vluchteling. Het is een schilderij van Hans Versteeg. U ziet een vluchtelinge met haar kind. Ze zijn gewikkeld in isolerende folie om hen warm te houden zoals dat met drenkelingen gebeurt. Zij staan voor de zee waaruit ze net gered zijn. (afbeelding laten zien)

Weet u nog hoe de eerste lezing eindigde?
De moeder en het kind die dichtbij zijn:
ze worden mijn familie en hun leed is mijn last
Hun verhalen zijn voor mij waarheid,
zonder mitsen en maren.
Hún verlangen naar veiligheid verbindt hen met mij.
Mijn beelden over de wereld, over die mensen,
ze worden verpulverd tot as
In het gebed, in de aanraking, in de heilige ontmoeting

Haar naam? Madonna del Mare Nostrum;
Onze Lieve Vrouwe van de Middellandse Zee

Wat zegt zij u?

H. van Schalkwijk