Jozefgemeenschap

Bezinning

Overweging 14 mei, over (hemelse) vaders en moeders

14 mei 2017 | Nieuws

Eerste lezing: “Géén beelden”
Evangelielezing: Joh. 14:1-12

In de eerste lezing hoorden we:
géén beelden maar toch spreken we al eeuwen van God, Hij…
alsof een woord geen beeld oproept
met Jezus komt daar ook nog God, de Vader bij.

Met name de Evangelist Johannes spreekt over God en Jezus als Vader en Zoon. In de lezing van vandaag komt het woord Vader 12x voor! Keer op keer benadrukt Johannes de nauwe band tussen Jezus en God, als tussen een Zoon en zijn Vader.
Het is dan ook geen wonder dat vader een beeld is voor God dat in de loop van de geschiedenis het belangrijkste beeld is geworden. Een beeld dat ook de gelovigen van vandaag vertrouwd is en zich genesteld heeft in ons hoofd en hart. Bovendien: leert Jezus ook zelf zijn leerlingen niet om te bidden: ‘onze Vader die in de hemel zijt..’
Het zet de andere beelden van God ver op achterstand: ‘koning’, ‘heer van de hemelse machten’, de Allerhoogste, God die als een ‘herder’ is,.
In het Eerste Testament wordt God vooral aangesproken als HEER. De Joden spreken uit eerbied voor God zijn naam niet uit, maar zeggen dan Adonai, dat in het Nederlands vertaald wordt met HEER. Bij de Nieuwe Bijbelvertaling is daar wel discussie over geweest, maar het is toch weer HEER geworden. Je zou ook kunnen lezen: de Enige, zoals de Naardense Bijbelvertaling doet of de Eeuwige, of de Levende. In het Nieuwe Testament, in ieder geval in het Evangelie van Johannes, wordt God vooral Vader genoemd.

Zelf zeg ik liever: God die áls een vader is. Dat laat beter uitkomen wat God voor ons betekent. Als een vader, wat houdt dat in? Wat verwachten wij eigenlijk van een vader?
Dat verandert in de loop van de tijd. Een of twee generaties terug was de vader het hoofd van het gezin. Hij was degene die het geld binnenbracht, terwijl de moeder voor het huishouden en de kinderen zorgde. De vader had vaak functies, in de kerk, in het schoolbestuur, in de vakbond en noem maar op. Hij bemoeide zich meestal niet met de opvoeding. Dat liet hij aan zijn vrouw over. Hij verwachtte wel van de kinderen dat ze hun best deden. Als het nodig was, kon hij streng zijn en als de kinderen het echt te bont hadden gemaakt, kregen ze soms een pak voor hun broek. Is dat een beetje herkenbaar? Hoe het vroeger was, met alle variatie die er ook toen was?

Die vader van toen is niet meer de vader van nu! De vader van nu is meestal meer betrokken bij zijn kinderen. Nog steeds is hij vaak druk met zijn werk, maar er zijn genoeg vaders die een dag thuis zijn om op de kinderen te passen, ze uit school te halen ed.
Ze doen op die dag niet veel aan het huishouden, vaak tot ergernis van hun vrouw. Ze gaan liever voetballen met hun kind, of andere dingen samen doen. Slaan hoort niet meer bij de opvoeding van vandaag. Veel meer dan vroeger wordt er met de kinderen overlegd. Sommige ouders gaan daar ver in.
Zodat je als oma of opa weleens denkt: ‘Zeg gewoon: nee, je kunt nu niet mee boodschappen doen. Andere keer.’ Of: je gaat nu de tafel dekken. En als je geen zin hebt, dan maak je maar zin.’ Je mag het wel denken, maar kunt het beter niet zeggen …

De verschillen tussen vaders en moeders zijn kleiner geworden. Ik vroeg kinderen van een jaar of tien eens: wie kookt er bij jullie thuis? In de meeste gevallen waren dat de moeders, maar de vaders kookten ook regelmatig. Volgende vraag: Van wie mag je langer achter de computer zitten of met je mobiel bezig zijn, van je vader of van je moeder? In het ene gezin was het de vader die op een gegeven ogenblik zei: ‘nu is het mooi geweest; ga nu maar weer een poosje buiten spelen.’ In het andere gezin was het de moeder die in de gaten hield of de kinderen niet te lang met hun mobieltje bezig waren.. Soms was de vader strenger, soms de moeder. Eén ding verschilde wel echt tussen de vaders en de moeders: de moeders luisterden beter dan de vaders als de kinderen wat vroegen of wat vertelden. Daar waren de kinderen het over eens. Nu was het geen representatief onderzoek, dus of het klopt?! Misschien kunt u in uw eigen omgeving dat nog eens checken?

Omdat het vandaag Moederdag is, wil ik iets zeggen over moeders. Moeders willen het beste voor hun kinderen; voor hun kinderen hebben ze alles over. Ja, toch?
Och, we weten wel dat het in de praktijk vaak wat anders ligt. Een man vertelde me dat hij thuis het buitenbeentje was. Hij was vaak ziek en zijn moeder zei nogal eens: ‘Jij hebt ook altijd wat!’ En het was nooit goed wat hij deed. Ze had altijd commentaar. Het heeft hem veel moeite gekost om dat gevoel van niks te kunnen, niks waard te zijn, kwijt te raken.
Een vrouw vertelde me dat bij hen thuis altijd alles om haar jongere zus draaide. Zij werd niet gezien. Ook toen ze volwassen was, bleef dat zo. Ze zorgde voor haar moeder, maar kreeg geen woord van dank. Als haar zus een enkele keer kwam, dan was haar moeder helemaal blij: Annet zou thuis komen!
En dan is er nog de moeder die te veel dronk. Als haar zoon – hoe oud zou hij geweest zijn toen ze begon te drinken? acht of negen – als hij thuis kwam van school ging hij eerst de boel opruimen, keek dan of er eten in huis was en dan ging hij koken. Als er niets in huis was, moest hij eerst nog boodschappen doen. Vriendjes nam hij niet mee naar huis. Hij wilde niet dat ze zijn moeder zo zagen.

Natuurlijk zijn er ook moeders die het anders doen, die proberen een goed evenwicht te vinden tussen de zorg voor hun kinderen en hun werk of andere bezigheden. Die hun kinderen stimuleren en die als hun kinderen het moeilijk hebben, op school of met vrienden, tijd en aandacht voor hen hebben, Ze luisteren naar hun verhaal en ze helpen als dat nodig is met goede raad en praktische hulp.
Sommige kinderen hebben extra hulp nodig, omdat ze een handicap hebben of omdat ze bijvoorbeeld ADHD hebben of een vorm van autisme of.. Ik ben er echt van onder de indruk hoe hun moeders in het algemeen gesproken zich inzetten om hun kinderen goede kansen te geven. Soms betekent dat veel bezoek aan dokters, soms uitzoeken welke school het beste past en nog heel veel andere dingen meer.
Moeders zijn er in soorten en maten, zo kunnen we wel concluderen. En hoe was uw moeder?

Van aardse moeders wil ik nu overstappen naar een hemelse moeder: Maria. Maria heeft veel namen gekregen in de loop van de geschiedenis. Haar meest verheven naam is de Moeder van God. Een andere hoogheidstitel is: koningin des hemels. Een verwante titel is Sterre der Zee. Maria werd en wordt natuurlijk ook vereerd als Heilige Maagd. Zij wordt de laatste eeuwen vooral beleefd als dichtbij en mensen eigenden zich Maria als het ware toe. Ze wordt Onze-lieve-Vrouwe van Den Bosch genoemd, Maria, hertogin van Drenthe enzovoort.
In onze tijd wordt Maria vooral gezien als moeder, iemand bij wie je altijd terecht kunt, met je grote en kleine vragen. Ze zal nooit zeggen: ‘Zeur toch niet zo’ of ‘Ik heb nu geen tijd’ of ‘Maak je je daar nog nu druk over?’ Voor Maria is niets onbelangrijk. Als het voor jou belangrijk is, dan kun je het altijd bij haar neerleggen. Je hoeft je voor haar niet te schamen. Ook als je misschien domme of verkeerde dingen hebt gedaan, Maria zal je niet afwijzen. Ze begrijpt het. ‘Kind toch,’ zegt ze, ‘Ik help je wel.’

Er is een oude legende die dat duidelijk maakt. Er is ene Theofilus in Klein-Azië, die aartsdiaken is en schatbewaarder. Als de bisschop gestorven is, wordt Theofilus door het volk bij acclamatie gekozen als opvolger (toen had het volk nog een stem in de bisschopsverkiezing!). Theofilus is een nederig man en wil het ambt niet aanvaarden.
Een ander wordt nu bisschop, maar deze ontslaat hem als aartsdiaken en schatbewaarder. Nu krijgt afgunst Theofilus in de greep. Hij sluit een pact met de duivel en verkoopt zijn ziel in ruil voor rijkdom en succes. Hij wordt rijk en succesvol, maar hij kan er niet van genieten. Wroeging verteert hem. Hij wil onder het pact uit, maar de duivel zegt: ‘Nee, je hebt het pact met je eigen bloed ondertekend.’
Terwijl Theofilus tot Maria bidt, valt hij in slaap en heeft hij een droom. De Maagd verschijnt aan hem en geeft hem de akte terug. ‘Die heb ik,’ zo zegt ze, ‘aan de handen van de duivel zelf ontrukt.’ Hij is vergeven.
Als Theofilus ontwaakt, dan ziet hij dat zijn droom is uitgekomen. De akte ligt naast hem. Ook de grootste zondaar krijgt bij Maria vergiffenis, zo blijkt maar weer. Is een van haar titels niet: Moeder der barmhartigheid?
Wat verwachten we van een hemelse moeder? En wat van een hemelse vader? Ik doe een poging, maar misschien heeft u er andere gedachten over. Dat zou heel goed kunnen.

Van een hemelse moeder verwacht je dat je altijd bij haar terecht kunt, dat ze goed luistert (een kwaliteit van moeders, volgens de kinderen die ik het gevraagd heb); dat ze niet oordeelt, dat ze je begrijpt.
Wat verwacht je van een hemelse vader? Dat hij zorgt voor zijn kinderen, dat hij hen beschermt, maar ook dat hij, naarmate ze ouder worden, hen leert om zelfstandig te zijn, om hun verantwoordelijkheid te nemen. Dat hij eisen aan je stelt en je aanspreekt op je daden.
In onze traditie heeft God de rol van Vader. Het lijkt mij goed dat wat wij toeschrijven aan een (ideale) Vader niet moet verdwijnen, maar kan het ook aangevuld worden met God als moeder? Ik zou graag wat vaker over God als moeder spreken. Ik denk dat dat een verrijking kan zijn van ons beeld van God.

In het boek van de profeet Jesaja staat: ‘Zou een vrouw haar zuigeling vergeten, een moeder zich niet erbarmen over het kind van haar schoot? Al zou zij haar kind vergeten, Ik,’ zo zegt de Eeuwige tot zijn volk, ‘Ik vergeet jullie nooit!’ God bij wie je altijd terecht kunt, die naar je luistert, die je aanvaardt zoals je bent, maar tegelijk je ook aanspreekt op je verantwoordelijkheid, die je serieus neemt.
In het volgende lied komt het mooi samen:
neem mij aan zoals ik ben,
zuiver uit wie ik zal zijn,
druk uw zegel op mijn ziel
en leef in mij.

God die als een moeder en als een vader is. Wat betekent het voor u: God die als een Vader is? God die als een moeder is?

H. van Schalkwijk